Terug naar: psychologie.wjsn.nl


Luc Sala: Het Enneagram voor zelfontdekking

Volgens een al zeer oude theorie, bewaard gebleven door overlevering via de Soefi's en de Sarmoun brotherhood, zijn er zekere patronen te onderkennen in de manier waarop men vanuit een basishouding overspringt naar wat we soms aanvoelen als die "andere" persoonlijkheden in onszelf. Die theorie gaat uit van een typering van persoonlijkheden naar 9 basistypen, maar geeft ook aan dat er een vast patroon is in de manier waarop we, onder druk van de omstandigheden, naar een andere persoonlijkheid "overstappen". Op basis van het getal 9 en de geometrische figuur spreekt men over het Enneagon of Enneagram en de persoonlijkheidstypes worden wel aangeduid als Enneatypes.

Enneagram

De basis van het Enneagram is een indeling van persoonlijkheidstypen in 9 groepen en de relaties daartussen. Ieder mens, maar in het algemeen ook iedere organisatie, en zelfs produkten en activiteiten hebben een karakteristiek Enneagrammatisch profiel. Iedereen heeft niet alleen een "favoriete" manier van zijn en reageren, maar ook de overstap naar andere centra en andere reactiepatronen ligt min of meer vast. De basis "drive" gaat gepaard met karakteristieke emoties, gevoelens, gedragspatronen. De lijnen in het Enneagram geven aan in welke richting men gaat bij zogenaamde integrerende en desintegrerende tendenzen. Voor een type 1 betekent dat een overstap naar 7 wanneer men zich goed voelt, en een stap naar 4, wanneer men onder druk staat. Dit zijn ook de natuurlijke partners, het soort mensen waar men goed mee kan communiceren.

De gebruikte nummers hebben geen waardeerende betekenis en het is zeker niet zo, dat type 1 beter zou zijn dan 9, of omgekeerd. Er is dus geen kwalitatieve volgorde, ieder type is even goed of slecht, en van ieder type zijn meer dan genoeg slechte en hele goede mensen te vinden. Het gebruik van woorden voor de types is daarom ook eigenlijk niet goed, omdat daar verschillende associaties bij gemaakt kunnen worden: voor de een klinkt "leider" positief, voor een ander niet.

Typeringen:

De volgende types vallen volgens het Enneagram te herkennen. Hoewel er een formele definitie is te geven, gebaseerd op een driedeling naar het belangrijkste centrum (verstand, intuitie, instinct) en een extrovert, introvert of ontkennend omgaan daarmee, is het makkelijk om met korte beschrijvingen te werken. Het nadeel ervan is dat men geneigd is de ene beschrijving als vleiender te ervaren en men zichzelf dan liever in zo'n hokje indeelt.

1: De Hervormer: ordelijk en perfectionistisch, met veel vooroordelen.

2: De Helper: verzorgend en bezitterig

3: De Verkoper: efficiënt en zelfbewust, empathisch.

4: De Artiest: creatief en wispelturig, egocentrisch

5: De Denker: teruggetrokken en analyserend

6: De Huisvader: loyaal en gezagsgetrouw

7: De Teamspeler: de sportieve en impulsieve allemansvriend

8: De Baas: het leiderstype dat krachtig maar weinig tactvol optreedt

9: De Koning: vredelievende maar passieve vredestichter

Gebruik voor praktische bedrijfsvoering

We kennen allemaal het probleem, dat het niet altijd lukt om een bepaalde boodschap over te brengen. Dat komt onder meer door de verschillende manier waarop mensen reageren op nieuwe dingen en veranderingen. Wanneer men voorbij gaat aan de verschillen qua persoonlijkheid van individuen en doelgroepen, dan beperkt men zichzelf in het publiek dat wordt bereikt. Het "Enneagram" kan hier helpen in de analyse van eigen organisatie en marketing en het slaan van bruggen naar nieuwe doelgroepen. Dit is de manier waarop ik zelf deze techniek al jaren toepas, het afstemmen van vorm en inhoud op doelgroepen voor mijn tijdschriften.

De COMMUNICATIE van produkten en boodschappen verloopt volgens de weinig bekende, maar wel vrij strakke regels, zoals die door de lijnen in het Enneagram worden aangegeven. De brug tussen zender en ontvanger wordt versmald door wat aan beide kanten wordt "gezien" en "geaccepteerd". Dat komt omdat de "realiteit" vervormd wordt door de filtering van de persoonlijkheid, en daarin zitten veel grotere verschillen dan men zich realiseert. Dat de een alleen naar de "inhoud" van iets kijkt, en de ander naar de emotionele waarde ervan, een derde het vertaalt in termen van macht, maar een vierde weer in weten, wordt door de anderen meestal maar matig onderkend. Zelfs de beste boodschap heeft een verpakking en aanpassing nodig, wil men tenminste een groter publiek bereiken dan de "natuurlijke" partners. Het bereiken van nieuwe doelgroepen is vooral een kwestie van inleven, van kunnen accepteren dat anderen anders denken en reageren.

De waarde van het Enneagram is niet alleen dat men mensen en hun gedrag vrij gemakkelijk kan indelen. Het gaat er vooral om, dat ons gedrag in wezen niet meer is dan een buitenkant, een gevolg van een specifieke set stimulus/respons mechanismen. Daarmee kunnen we dus gemakkelijker anderen accepteren en begrijpen, dat hun reacties meestal automatismen zijn, men reageert op ingedrukte knopjes. Die knopjes passen in een bepaald schema, waarvoor het Enneagram, maar ook andere psychologische typeringen, ons een systeem bieden. We kunnen, op basis van de typering, voorspellen hoe bepaalde mensen in bepaalde situaties zullen reageren, wat ze mooi vinden, welke kleuren, lettertypes, kortom voorkeuren en dergelijke ze hebben.

De stap naar de ander

Niet alleen mensen, maar ook organisaties hebben zo'n Enneagram- nummer. Dat komt omdat mensen met dezelfde gedragspatronen elkaar beter liggen, men kiest types die bij elkaar passen, al snel krijgt een organisatie een eigen cultuur die overeenkomt met een van de Enneagram nummers. In marketing-termen is deze persoonlijkheidstheorie natuurlijk interessant, vooral om te kijken naar de dynamiek van de relaties en communicatie.

Theorie

Hier kan slechts een klein stukje van de theorie worden aangegeven, maar het gaat vrij diep en heeft ook goede bruggen naar bijvoorbeeld de Jungiaanse typologie, Meyers-Briggs etc. In een holistische aanpak is het Enneagram niet meer dan één dimensie van de multidimensionele werkelijkheid.

Het belangrijkste gebruik van het Enneagram is niet om anderen te analyseren, maar om door zelfkennis het eigen gedrag te kunnen duiden. Van daaruit kan men leren inzien, hoe anderen functioneren. De echte eye-opener is wanneer men inziet, dat anderen ook anders denken, dat de uitgangspunten, die men voor zichzelf aanhoudt, dus voor anderen helemaal niet hoeven te gelden. Compassie en begrip voor anderen, dat kan het resultaat van een goed inzicht in het Enneagram zijn.


L. Sala

Literatuur: Een van de meest toegankelijke boeken is: Personality Types van Don Richard Riso (Houghton Mifflin/Aquarian Press ISBN 0-395-53518-2 en het vervolg daarop is: The practical Guide to Personality Types ISBN 1-85538-050-1. Claudio Naranjo heeft bij Oscar Ichazo gestudeerd. Zijn boek daarover "Enneatype Structures" is een van de meest diepgaande. Uitg. Gateway, ISBN 0-89556-063-1. Verder heeft Helen Palmer er meer verhalend over geschreven.


Terug naar: psychologie.wjsn.nl