De Pirahá-indianen in het Braziliaanse Amazonegebied zijn bedreven jagers en vissers. Hun jagerslatijn wordt echter ernstig bemoeilijkt doordat ze niet kunnen tellen. Hun taal bevat geen woorden als 'één', 'twee' of 'drie'.
'Ze kennen alleen omschrijvingen als "tamelijk weinig" of "ietsje meer". Zo kunnen ze nog steeds opscheppen over hun vangst', zegt Dan Everett, hoogleraar linguïstiek aan de universiteit van Manchester. Hij beschrijft de taal zonder getallen in de najaarseditie van het tijdschrift Current Anthropology, die in september verschijnt.
De Pirahá vormen een klein volk van ongeveer driehonderd personen. Ze leven van de jacht, de visserij en het verzamelen van vruchten en noten. Landbouw kennen ze nauwelijks, evenmin als ontwikkelde vormen van nijverheid.
'Voor zover ik weet is het Pirahá de enige taal die geen telwoorden bevat', zegt Everett, aan de telefoon vanuit het Braziliaanse Belo Horizonte. 'Het komt overigens wel meer voor dat het aantal telwoorden zeer beperkt is. In Australië en Nieuw-Guinea zijn ook volkeren aangetroffen die alleen onderscheid konden maken tussen "een", "twee' of "veel".
Daarnaast hebben zulke volkeren vaak primitieve methoden om ten minste enig kwantitatief overzicht te houden, zoals het tellen op de vingers. Ook die vaardigheid missen de Pirahá. Everett heeft geprobeerd de indianen het tellen bij te brengen. Acht maanden lang trachtte hij ze elke avond tot tien te leren tellen in het Portugees. 'Dat gebeurde op verzoek van de Pirahá zelf, die het gevoel hadden dat ze vaak werden bedrogen door handelaren. Maar het bleek erg moeilijk. Alleen de kinderen maakten bescheiden vorderingen', zegt Everett. Toen de indianen merkten dat zij rekenkundig werden overvleugeld door hun kinderen, maakten zij snel een eind aan de avondklassen.

Weerzin
De Pirahá-cultuur kent volgens Everett een grote weerzin tegen abstracties. Het is alleen geoorloofd te praten over dingen die je zelf hebt gezien, of die door een levend iemand bevestigd kunnen worden. Een getal voldoet niet aan deze criteria. Het is een abstractie, een afspraak om het tellen een beetje makkelijker te maken.
Everett: 'Uiteindelijk leiden zulke culturele beperkingen tot cognitieve beperkingen. Getallen spelen geen rol in je cultuur, je groeit er niet mee op, je hebt niet de beschikking over de terminologie.
Omdat de Pirahá zo dogmatisch vasthouden aan de eis dat je alleen kunt praten over dingen die je zelf hebt ervaren zijn ook allerlei andere zaken taboe of onbekend. De Pirahá kennen geen fictie en geen scheppingsverhalen of andere mythen. Ze praten ook zelden over de toekomst, anders dan in heel simpele frasen als: 'ik ga straks de rivier op en een vis vangen'.
Ook woorden voor kleuren, zoals 'geel', 'rood' of 'groen', zijn taboe. Everett: 'Ze zijn wel in staat kleuren te onderscheiden, maar ze gebruiken beschrijvende frasen: een rode vogel is een "vogel die eruit ziet als bloed". Ze hebben trouwens een grote weerzin tegen rood, een kleur die in de jungle vaak gevaar betekent. Als ik een fles tomatenketchup meeneem, zullen ze die niet aanraken.