Terug naar Vakkenhoek: Nederlands
Home Page: www.wjsn.nl


Serenade: ondanks kritiek toch de moeite waard

Leon de Winter: Serenade

Door: Irene de Vries

Het boekenweekgeschenk van 1995, ‘Serenade’ van Leon de Winter, dat in het kader stond van ‘de vijftigste mei’ heeft veel kritiek te verduren gehad. Zo zou er een verkeerde vergelijking tussen Auschwitz en Kroatië zijn gemaakt en het doel van de boekenweek, mensen bewust hóuden van de gruwelijke gebeurtenissen uit de 2e wereldoorlog, werd niet bereikt. Daarnaast weigerden een aantal christelijke scholen het boekje aan hun leerlingen uit te reiken vanwege de sexuele passages die er in voor komen.

In Serenade draait het om het oorlogstrauma waar de joodse Anneke IJsman, moeder van componist Ben Weiss, al haar hele leven mee worstelt. Anneke IJsman is een levenslustige vrouw van 74 en als bij haar een tumor wordt vastgesteld besluit haar enige zoon Ben (tevens verteller van het verhaal) dit voor haar verborgen te houden om haar levenslust niet te bederven. Dat is maar goed ook, want iets later wordt Anneke verliefd op de 77-jarige Fred Bachman. Een jood van het type zoals de Winter al eerder heeft beschreven: een onduidelijk verleden in de handel, een tikkeltje patserig, maar niet onsympathiek. Als weer een tijd later Anneke plotseling verdwijnt gaat Ben samen met Fred naar haar op zoek. Ze blijkt te zijn afgereisd naar Split in Kroatië. Anneke was altijd erg bezig met wat er in de wereld gebeurde en ging er vaak over in discussie met haar zoon. Ze keek altijd naar het nieuws en naar aanleiding van een bosnische vrouw die op de televisie haar verhaal deed, besloot ze met al haar geld naar het voormalig Joegoslavië te reizen om de mensen daar te helpen in plaats van maar toe te kijken zoals de rest van de wereld deed. Anneke valt in de handen van een zwendelaar die haar al het geld afhandig maakt. Terug in Nederland duurt het niet lang meer voordat Anneke overlijdt aan haar tumor.

Pas dan komen we er eigenlijk achter wat haar echt bewoog om naar Kroatië te gaan. De Winter liet Anneke al snel in het begin verdwijnen en daarna wordt geleidelijk duidelijk waarom. Maar pas als ze dood is vindt Ben een afspraak met een psychiater voor oorlogstrauma’s en komt hij erachter dat haar tweelingbroer Benjamin, die in de oorlog is vermoord, haar bij een arrestatie in de oorlog heeft gered door de aandacht van de politiemannen af te leiden door te doen alsof hij gek werd. Op dezelfde manier was de bosnische vrouw op televisie door haar vader gered.

Het feit dat in Serenade de link werd gelegd tussen de 2e wereldoorlog en Joegoslavië had niks te maken met het aan elkaar gelijkstellen van de twee gebeurtenissen. Dat kan ook niet. De Winter wil volgens mij gewoon duidelijk maken dat dit soort dingen nog steeds gebeuren en daarnaast dat de oorlog voor velen die er onder hebben geleden nog steeds niet over is.

In tegenstelling tot Jan Wolkers die het boekenweek-essay (1995) de ‘Zwarte bevrijding’ schreef, haalt de Winter het inderdaad niet om je die pijn van de oorlog te laten voelen. Hij gaf niet de schop die Louis Paul Boon bedoelde toen deze zijn boeken schreef onder het motto ‘schop de mensen tot zij een geweten krijgen’.

Ondanks dat de Winter ons dit niet gegeven heeft is Serenade een leuk boek om te lezen. Het is, net als zijn vorige roman ‘De ruimte van Sokolov’, spannend en oprecht. Het laat je wel nadenken over het begrip oorlog. Alleen dan meer over de oorlog vandaag de dag in Joegoslavië dan over de 2e wereldoorlog 50 jaar geleden. En tja, die sexpassages…. Ze vallen misschien een beetje uit de toon vergeleken met de eerste helft van het boek, maar verder hebben ze maar een klein aandeel. Sex is toch ook iets wat in het leven hoort en daarnaast geeft het ook nog wat meer pit aan het verhaal.

Serenade is dan misschien niet het boek wat velen van een boekenweekgeschenk met dit thema verwacht hadden. Het is wel een leuk boek met een belangrijk onderwerp, wat het toch nog interessant maakt. Ik heb me zeker niet verveeld.