Houding van organisatie-leden en beheersingsmiddelen
Etzioni (1961) typeerde de verschillende 'organisaties' aan de hand van de houding van betrokkenen en de ingezette beheersingsmiddelen. Organisaties zijn te typeren als ofwel dwangorganisaties (b.v. gevangenissen), utilitaire organisaties (b.v. bedrijven) of als normatieve organisaties (b.v. gemeenschappen, een deel van de politieke partijen en scholen, e.d.). NOTA BENE. Een veel gebruikte typologie van organisaties is deels gebaseerd op het werk van Etzioni.
In het eerste geval worden in laatste instantie fysieke machtmiddelen gebruikt om de 'leden' in het gareel te houden, waarbij de (lagere) leden er een negatieve insteling op na houden.
In het tweede geval gaat het om materiele beloningen, waarbij de leden/werknemers de positie innemen van de calculerende burger/employee. Ook de 'afnemers' kenmerken zich door een 'berekende' houding.
In het laatste geval gaat het om een (min of meer) spontane medewerking van de 'leden', waarbij evt. door de 'top' gebruik kan worden gemaakt van goed- of afkeurend gedrag en/of van zgn. 'statussymbolen' als beloning voor 'goed gedrag'. Er is sprake van een positieve instelling ofwel betrokkenheid bij de (lagere) leden van de organisatie. Zie verder ook Etzioni (1964) en Lammers (1983).

Congruentie en incongruentie
Volgens Etzioni (1961) is nog een ander aspect van groot belang. Organisaties kunnen zowel congruent als incongruent zijn. Bij congruentie is de houding van betrokkenen in overeenstemming met de door de leiding gebruikte beheersingsmiddelen. Organisaties die incongruent zijn hebben dus te maken met een gebrek aan overeenstemming.

Nota Bene Etzioni geeft duidelijk aan dat zijn theorie onvolledig is als de menselijke behoeften er niet bij betrokken worden. Hij neemt die van Maslow over in zijn Theory of Human Needs. Uitgangspunt is, dat elk mens allereerst behoefte heeft aan: 1) Onderdak, Voeding, (fysieke) Veiligheid, e.d.. Als daaraan is voldaan ook aan: 2) Affectie, Genegenheid, Aandacht, e.d. - gevolgd door: 3) Waardering, Respect, Erkenning. Pas als ook daaraan is voldaan, ontstaat de behoefte aan de "hoogste menselijke behoefte": 4) Zelfrealisatie oftewel Zelfverwerkelijking.

GEBRUIKTE LITERATUUR

• Etzioni, A., A comparitive analysis of complex organizations . On power, involvement and their correlates. New York. The Free Press of Glencoe, 1961
• Etzioni, A., Modern Organizations. Englewood Cliffs, N.J., Prentice Hall, 1964
• Lammers, C.J., Organisaties vergelijkenderwijs. Uitgeverij Het spectrum B.V. - ISBN 90-274-6256-9, 1983