Terug

"Onderdrukt door oude hersens" door Maarten Evenblij.
BRON: De Volkskrant, 9 februari 2002

'We onderschatten het effect van emoties op ons cognitief functioneren. Niet "het weten" blijkt doorslaggevend maar de emotionele waarheid, het voelen'. Aldus dr. Hans den Boer in een interview met Maarten Evenblij.

Is een schizofrene patiënt die stemmen hoort die hem aanzetten tot moord minder verantwoordelijk dan iemand die in het volle besef van de gevolgen een ander ombrengt? Ofwel, is zijn 'vrije wil' minder?

'We hebben feitelijk een ander vocabulaire nodig', zegt dr. Hans den Boer, hoogleraar biologische psychiatrie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Vrijdag hield hij voor Studium Generale in Groningen een lezing over de menselijke vrije wil.

'Met beeldvormende technieken zien we dat gedachten fysieke veranderingen in de hersenen teweeg kunnen brengen. Dat zou betekenen dat iets immaterieels een fysische kracht kan uitoefenen. Alsof ik met mijn gedachten een kopje zou kunnen laten bewegen.'

'Het is duidelijk dat er gebeurtenissen in iemands leven kunnen zijn geweest die gedrag en gedachten van die persoon in hoge mate bepalen.' Zelfs het gedrag van ratten valt sterk te beïnvloeden door ze in hun vroege jeugd met een kort trauma, zoals kleine stroomstootjes te confronteren. Komen ze later in aanraking met een vergelijkbare situatie, dan schieten ze direct in de stress. Kun je, als zoiets ook bij mensen het geval is, dan nog wel spreken van vrije wil?

Den Boer: 'Vrije wil houdt in dat je kunt kiezen uit verschillende handelingsalternatieven. Ik ben ervan overtuigd dat het aantal voor ons beschikbare alternatieven in de praktijk veel beperkter is dan wij denken. Er zijn veel meer biologische, wellicht instinctmatige invloeden dan wij verwachten.'

Ik denk dat psychiatrische patiënten, zoals dwangmatigen, waarschijnlijk een veranderd beeld van de werkelijkheid hebben. Zij hebben een storing in de verwerking van informatie en ervaren vanuit dat perspectief veel minder handelingsalternatieven. Ze worden als het ware gedwongen tot een bepaald gedrag en hebben daardoor slechts een beperkte vrije wil'.

Emoties zijn een zeer belangrijke drijfveer voor bepaalde gedachten. Dwangneurotici weten bijvoorbeeld wel dat ze de gaskraan dicht hebben gedraaid. Hun gevoel dat het niet zo is, is dermate sterk dat ze toch blijven controleren.

'We onderschatten het effect van emoties op ons cognitief functioneren', zegt Den Boer. Niet de cognitieve waarheid, het weten, blijkt doorslaggevend, maar vooral de emotionele waarheid, het voelen. Daarmee onderdrukken evolutionair gezien oudere hersensystemen onze vrije wil'.