Effectieve School en Affectieve School

Organisaties: de Effectieve school en de Affectieve School

Sinds de onderzoeken van Coleman et al. (1966) en Jencks et al. (1972) zijn diverse onderzoekers op zoek gegaan naar de effectieve school en naar de factoren, die verantwoordelijk zijn voor de effectiviteit.
Scheerens (1989) geeft een samenvattend overzicht weer van de genoemde en andere in dit kader relevante onderzoeken naar effectieve scholen. Het blijken vooral de onderstaande vijf factoren te zijn, die door diverse onderzoekers gekoppeld worden aan het al dan niet effectief zijn van scholen. Het zijn deze vijf factoren, die in de literatuur bekend staan als het "vijf factoren model van schooleffectiviteit", aldus Scheerens.

sterk onderwijskundig leiderschap
accent op de verwerving van basisvaardigheden
een ordelijk en veilig klimaat
hoge verwachtingen van de prestaties van de leerlingen
frequente evaluatie van de vorderingen van de leerlingen

In het artikel De affectieve school (Jansen Heijtmajer, 1992) werd een aantal factoren vermeld, dat typerend is (= als typerend worden gezien) voor de affectieve school , zoals de onderstaande. Bekijk desgewenst ook het eenvoudige model ofwel het uitgebreide model van de "Affectieve School".

de school kenmerkt zich door een leeromgeving, die in overeenstemming is met de thuissituatie van de leerling
de school wordt getypeerd als een "collegiale schoolorganisatie" en als een "betrokken" school, die in haar handelen blijkt geeft van haar betrokkenheid o.a. op het terein van nazorg van leerlingen en het geringe verzuim van leerkrachten
de school voldoet (met voorgaande) aan de wensen en behoeften van de ouders, die reguliere scholen mijden omdat die zich in hun ogen kenmerken door een (te) lage onderwijsopbrengst en omdat het onderwijs en de leeromgeving op die scholen een wig drijft en/of zou kunnen drijven tussen hen en hun kinderen
de klas kenmerkt zich door een "veilig" klimaat, waarin alle leerlingen zich thuis voelen en onderlinge conflicten niet of nauwelijks voorkomen
de klas/school voldoet (met voorgaande) aan de wensen en behoeften van de leerlingen, die het naar hun zin hebben op school en zich daarbij gestimuleerd voelen door de positieve respons van de ouders
de situatie in de klas en op de school activeert de leerlingen en hun ouders, waardoor verzuim en dropout-gedrag niet voorkomen

Zowel de effectieve als de affectieve school kan men typeren op basis van het werk van Parsons (1951), die de volgende tweedelingen maakt: affectiviteit versus neutraliteit en kwaliteit versus prestatie. De affectieve school kenmerkt zich door de affectiviteit en kwaliteit en de effectieve school door neutraliteit en prestatie. De tweedeling van Etzioni in Normatieve Organisatie en Utilitaire Organisatie komt hiermee min of meer overeen. Scholen hebben verder netals andere organisaties een aantal functies. Volgens Parsons (1951; zie ook Parsons et al., 1953) gaat het om de volgende vijf:

afstemming op de omgeving ter verkrijging van middelen
normatieve afstemming van de leden/werknemers op de 'organisatie'
normatieve afstemming van de 'afnemers' op de 'organisatie'
zorg dragen voor een (blijvende) loyaliteit onder de leden/werknemers t.o.v. de 'organisatie' en conflictmanagement om onderlinge samenwerking (blijvend) mogelijk te maken
afstemming van alle werkzaamheden op de gestelde doeleinden

De affectieve school is gelet op voorgaande een doelgroepgerichte organisatie, die niet gekenmerkt wordt door een 'sterk schoolleiderschap' maar door een homogeen schoolteam. Alle vijf functies van Parsons zijn hier van toepassing.
De effectieve school in het vijf factoren model is gelet op voorgaande vooral een doelgerichte organisatie (punt 5): hoge verwachtingen en prestatiegerichtheid, accent op basisvaardigheden, frequente evaluatie met enige aandacht voor ordelijke (onderlinge) samenwerking (punt 4): een ordelijk en veilig klimaat.
De punten 1, 2 en 3 ontbreken in het model, hoewel hiervoor naar de schoolleider verwezen zou kunnen worden. Een 'sterke schoolleider' heeft echter - zeker in het openbare onderwijs - beperkte 'middelen' voor het doelbewust en gericht (normatief) binden van de leerkrachten (punt 2). Punt 1 en 3 behoeft voor een werkelijk effectieve school geen aandachtspunt te zijn. Dat kan het echter voor bepaalde scholen wel het geval zijn. Zo wordt punt 1 sterk benadrukt door onder meer de zgn. "magneetscholen".

GERAADPLEEGDE LITERATUUR

Coleman, J.S. et al. (1966). Equality of educational opportunity. Washington D.C.: U.S. Government Printing Office.

Jansen Heijtmajer, W. (1992). De affectieve school. De voordelen van eigen basisscholen voor allochtonen. In Samenwijs, nr. 6, 272-286.

Jencks, C. et al. (1972). Inequality. New York: Basic Books.

Parsons, T. (1951). The social system. Glencoe: The free press.

Parsons, T., Bales, R.F. & Shils, E.A. (1953). Working papers in the theory of action. Glencoe: The free press.

Scheerens, J. (1989). Wat maakt scholen effectief ? Samenvatting en analyse van onderzoeksresultaten. Den Haag: SVO, Het Instituut voor Onderzoek van het Onderwijs.